महाअष्टमीको महत्व : नवरात्रि र नवदुर्गाको आठौं स्वरूप महागौरीको शक्ति

काठमाडौं, ३० सेप्टेम्बर २०२५ – आज महाअष्टमी, हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको महान् पर्व दशैंको आठौं दिन हो। नेपालमा दशैंको रूपमा मनाइने यो पर्व भारत लगायतका देशहरूमा नवरात्रिको नामले प्रख्यात छ। नवरात्रि भनेको नौ रातहरूको उत्सव हो, जसमा देवी दुर्गाका विभिन्न स्वरूपहरूको पूजा गरिन्छ। यो पर्व असोज महिनाको शुक्ल पक्षमा पर्दछ र यसले असत्यमाथि सत्यको विजयको प्रतीक गर्दछ। आजको दिन विशेष रूपमा देवी दुर्गाको शक्ति र महत्वलाई स्मरण गर्ने दिन हो।

नवरात्रि हिन्दू धर्मको एक प्रमुख उत्सव हो, जसलाई शरद नवरात्रि भनेर पनि चिनिन्छ। यो पर्व नौ दिनसम्म चल्छ र प्रत्येक दिन देवी दुर्गाको एक फरक स्वरूपलाई समर्पित गरिन्छ। यो उत्सवको मुख्य उद्देश्य भनेको आध्यात्मिक शक्ति प्राप्त गर्नु, नकारात्मक ऊर्जालाई हटाउनु र जीवनमा सकारात्मकता ल्याउनु हो। पौराणिक कथानुसार, देवी दुर्गाले महिषासुर नामक राक्षसलाई पराजित गर्न नौ दिनसम्म युद्ध लडेकी थिइन्। यसैको स्मरणमा नवरात्रि मनाइन्छ। नेपालमा यो पर्वलाई दशैं भनिन्छ, जसमा परिवारजनहरू एकत्रित भई टीका, जमरा र आशीर्वाद ग्रहण गर्छन्। यस पर्वमा व्रत बस्ने, पूजा गर्ने, नाचगान गर्ने र पशुबलि दिने परम्परा छ।

नवरात्रिका नौ दिनहरू र तिनका देवी स्वरूपहरूको परिभाषा

नवरात्रिका प्रत्येक दिनलाई नवदुर्गाको एक स्वरूपसँग जोडेर मनाइन्छ। यी नौ स्वरूपहरूले जीवनका विभिन्न पक्षहरूलाई प्रतिनिधित्व गर्छन्। तल नौ दिनहरूको विस्तृत विवरण दिइएको छ :

प्रथम दिन : शैलपुत्री – यो दिन देवी दुर्गाको पहिलो स्वरूप शैलपुत्रीको पूजा गरिन्छ। शैलपुत्रीको अर्थ ुपहाडकी छोरीु हो। उनी हिमालय राजकी छोरी पार्वतीको रूपमा चिनिन्छिन्। यो स्वरूपले स्थिरता, धैर्य र प्रकृतिसँगको सम्बन्धलाई प्रतिनिधित्व गर्छ। यस दिनको पूजाले जीवनमा स्थिरता र बल प्राप्त हुन्छ।

दोस्रो दिन : ब्रह्मचारिणी – ब्रह्मचारिणी देवीको दोस्रो स्वरूप हो, जसको अर्थ ुब्रह्मचर्य पालन गर्नेु हुन्छ। उनी ज्ञान, तपस्या र समर्पणकी प्रतीक हुन्। यो दिनको पूजाले विद्यार्थीहरूले ज्ञान प्राप्ति र एकाग्रताको लागि आशीर्वाद माग्छन्।

तेस्रो दिन : चन्द्रघण्टा – चन्द्रघण्टा देवीको तेस्रो स्वरूप हो, जसको माथिल्लो भागमा घण्टा जस्तो चन्द्रमा छ। उनी साहस, शक्ति र रक्षाकी प्रतीक हुन्। यस दिनको पूजाले शत्रुहरूबाट सुरक्षा र मानसिक शान्ति प्रदान गर्छ।

चौथो दिन : कुष्माण्डा – कुष्माण्डा देवीको चौथो स्वरूप हो, जसले ब्रह्माण्डको सृष्टि गरेकी थिइन्। उनी स्वास्थ्य, ऊर्जा र सुखकी देवी हुन्। यो दिनको पूजाले रोगबाट मुक्ति र शारीरिक बल प्राप्त हुन्छ।

पाँचौं दिन : स्कन्दमाता – स्कन्दमाता देवीको पाँचौं स्वरूप हो, जसकी उनी कार्तिकेय ९स्कन्द० की आमा हुन्। यो स्वरूपले मातृत्व, करुणा र संरक्षणलाई प्रतिनिधित्व गर्छ। यस दिनको पूजाले सन्तान सुख र परिवारको रक्षाको लागि गरिन्छ।

छैटौं दिन : कात्यायनी – कात्यायनी देवीको छैटौं स्वरूप हो, जसलाई योद्धा देवी मानिन्छ। उनी न्याय, साहस र असुरहरूको नाशकी प्रतीक हुन्। यो दिनको पूजाले जीवनका बाधाहरू हटाउन मद्दत गर्छ।

सातौं दिन : कालरात्रि – कालरात्रि देवीको सातौं स्वरूप हो, जसको अर्थ ुकालो रातु हो। उनी अन्धकारको नाश गर्ने र भयबाट मुक्ति दिने देवी हुन्। यस दिनको पूजाले नकारात्मक शक्तिहरूबाट छुटकारा मिल्छ।

आठौं दिन : महागौरी – आजको दिन महाअष्टमीमा देवीको आठौं स्वरूप महागौरीको पूजा गरिन्छ। महागौरीको अर्थ ुमहान् गोरीु हो। उनी शुद्धता, शान्ति र क्षमाकी प्रतीक हुन्। पौराणिक कथानुसार, पार्वतीले शिवलाई प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गरेकी थिइन्, जसले गर्दा उनको शरीर कालो भएको थियो। पछि शिवको कृपाले उनी गोरी भइन्। यो स्वरूपले पापहरूबाट मुक्ति र आध्यात्मिक शुद्धिको महत्व दर्साउँछ।

नवौं दिन : सिद्धिदात्री – सिद्धिदात्री देवीको नवौं स्वरूप हो, जसले सिद्धिहरू (अलौकिक शक्तिहरू) प्रदान गर्छिन्। यो दिनको पूजाले इच्छित फल प्राप्ति र सफलताको लागि गरिन्छ।

महाअष्टमीको महत्व र आजको देवीको शक्ति

महाअष्टमी नवरात्रिको आठौं दिन हो, जसलाई दुर्गा अष्टमी पनि भनिन्छ। यो दिन देवी दुर्गाको शक्ति प्राप्तिको उत्सव हो। नेपालमा दशैंको रूपमा मनाइने यस दिनमा देवी कालीको पूजा विशेष रूपमा गरिन्छ, जसलाई दुर्गाको क्रोधित स्वरूप मानिन्छ। कालीले असुरहरूको नाश गरी सत्यको रक्षा गर्छिन्। तर नवदुर्गाको परम्परामा यो दिन महागौरीलाई समर्पित छ। महागौरीको शक्ति भनेको शुद्धता र शान्ति हो। उनी सेतो वस्त्र धारण गर्छिन् र बैलमा सवार हुन्छिन्। यस स्वरूपको पूजाले जीवनका पापहरू धोइदिन्छ र मानसिक शान्ति प्रदान गर्छ। भक्तहरूले यस दिन व्रत बस्ने, पूजा गर्ने र कुमारी पूजा गर्ने गर्छन्। नेपालका मन्दिरहरू जस्तै दक्षिणकाली, भद्रकालीमा यस दिन विशेष भीड लाग्छ। पशुबलि दिने परम्परा पनि छ, जसले देवीलाई प्रसन्न पार्ने विश्वास गरिन्छ।

यो दिनको महत्व भनेको जीवनमा सन्तुलन कायम राख्नु र नकारात्मकतालाई हटाउनु हो। पौराणिक रूपमा, यो दिन देवीले महिषासुरसँगको युद्धमा विशेष शक्ति प्राप्त गरेकी थिइन्। आधुनिक सन्दर्भमा, महाअष्टमीले महिलाहरूको सशक्तीकरण र समाजमा सकारात्मक परिवर्तनको सन्देश दिन्छ।

नवरात्रि र महाअष्टमीले हामीलाई जीवनका विभिन्न पक्षहरू सिकाउँछन्। यो पर्वले परिवारको एकता, धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक महत्वलाई जोड दिन्छ। यदि तपाईं पनि यो पर्व मनाउँदै हुनुहुन्छ भने, देवीको आशीर्वादले तपाईंको जीवन सफल होस्। जय माता दी

खबरपाटी